Eğitim ihtiyaç analizi ne değildir?

Hakikaten başlığı, sırf çarpıcı olsun diye öyle koymadım. Yaygın olanın doğru olmadığını vurgulamak için böyle dedim.

Önce aksiyomlarda anlaşalım (axiom = kendiliğinden apaçık ve bundan dolayı öteki önermelerin ön dayanağı sayılan temel önerme).

  1. Hayır için kurumsal eğitim olmaz.
  2. Kurumsal eğitimin sabit müfredatı ve süresi olmaz. Fuzzy logic’le ne gerekiyorsa ve ne kadar gerekiyorsa onun eğitimi yapılır.
  3. Ölçemiyorsanız, nişan almadan ateş etmek gibi olur. Sonra gidip yakından bakmanız lazım, isabet almış mı diye.

Son sözü baştan söyledim: Bu aksiyomlara uymayanlar ihtiyaç değildir. Analiz hangi yöntemle yapılmış, mesele o değil.

Eğitim kataloğu yayınlayıp içinden seçin demek ihtiyaç analizi değildir.

Yöneticilere -her şeyi bildiklerini varsayarak- ne lazım diye sormak ihtiyaç analizi değildir.

Büyük soru: Peki, Kurumun tam ihtiyacına uyan eğitim nasıl bulunur?

Cevap: Olay yeri incelemesiyle. Üç tane fonksiyona eğitim ihtiyacı yağar: İç Kontrol/teftiş, pazarlama/satış ve genellikle çağrı merkezinin içindeki müşteri ilişkileri. Tüm müşteri şikayetleri, itirazları, talepleri incelemelik potansiyel eğitim ihtiyacıdır. İç kontrolun (iç denetim diyen de var) check-list’leri ve raporları eğitim için hazinedir. Pazarlama/satış bir sürü ipucu verir. Bitmedi. Yönetim ya da icra kurullarının tutanaklarına yıldız haritası gözüyle bakabilirsiniz, içinde stratejiler yatar.

Olay yeri inceleme ekibini tedarikçilere de gönderebilirsiniz. Onlar da kurumun dışarıdan aynası sayılır.

Sonra sıra gelir sağlamasını yapmaya. O zaman istediğiniz gibi yöneticiye mi, bizzat hedef kitleye mi, kime sormak istiyorsanız sorun ‘biz bu ihtiyaçları bulduk, doğru mu’ diye.

Diyeceğim bu kadardır.

Bu yazıyı; eğitim firmalarından gelen teklifleri olduğu gibi kataloğa koyan.. sadece adına bakarak insanlardan eğitim seçmelerini isteyen.. körün değneği gibi yıllardır aynı eğitimleri tekrarlatan.. pembe dizi tadında kişisel gelişim eğitimlerini ihtiyaçtan sayan.. zirvelerde standa yanaşıp ‘şöyle bilinmedik, eğlenceli neyiniz var’ diyen.. satın almacı usulü en düşük fiyatla eğitim ihalesi açan sevgili camiama ithaf ediyorum.

 

Performans üzerine bir deneme

Önsöz: Bu bir bilgilendirme yazısı değildir; bilenine hitaben yazılmış manifestomsu bir şeydir.

Mantık zincirini ‘önerme’lerle şöyle kuralım.

• Performans değerlendirme yöntemleri, 60’lardan beri 8 büyük evre geçirmiş. İsterseniz buna performans modaları diyebilirsiniz.

• Genellikle yöntemler etki-tepki yasasına göre çalışmış.

• Her biri kendi içinde tutarlı ve bir anlayışı temsil ediyor. Hatta her yöntemin yaklaşımıyla, ait olduğu dönem arasında ekonomik/yönetimsel bir korelasyon var.

Tamam, Viki tadında bilgi yeter.

Bugünlerde gördüklerim ya bilinçsiz esinlenmeler, ya da gayet bilerek uydurulmuş melez yöntemler.

Performansın kurumlardaki ortak duygusu ise fena: Yıpranmışlık, bezginlik, inançsızlık.

Arada cılız sesler çıkıyor: Tümüyle mi kaldırsak?

Bu durumda cesaretle söylemenin zamanı geldi: Performansda evrim yetmez, devrim lazım. İnsan beyninin yapısal özelliklerinden ötürü geçmişi sağlıklı ölçemiyoruz. Hiçbir zaman de ölçemeyeceğiz. Yeter artık yöntemlere sığınıp kendimizi aldatmamız.

Dönüp ölçebileceğimiz bir hafıza kaydı yöntemi bulamayacağımızı anladıysak tek yapacak şey kalır: Hemen orada değerlendirmek. Mantığı basit yani: Ya gerçek zamanlı, ya hiç.

O zaman performans niyetine gereksinim duyduğumuz tek şey bir ‘algı şablonu’dur. Yani performans adına önemi olan şeyle olmayanı refleks olarak ayırt etmemiz yeterli (standart bir yönetim becerisinden bahsediyorum).

Tabi hobi olarak hâlâ gerçekleşmeyen hedefleri kurcalayabilirsiniz. Ya da geçmişteki ‘kritik olayları’ analiz edebilirsiniz.

Ama görünen o ki, artık gerçek performansla eş anlamlı şey geri bildirimdir.

Yalnız bu dediğimin uygulanamayacağı bir sürü yer var. İş kolundan veya kültüründen dolayı. Mesela mekanik işlerin yapıldığı, her davranışın tanımlandığı bir üretim sektöründe, alın 50 yıllık yöntemler repertuarından istediğinizi kullanın. Kontrol listesi muhtemelen hâlâ iş görür. Eski dediysek kullanılmaz demedik.

Ama yeteneklerin önemli olduğu ve kendine özgü yetkinlikler gerektiren işlerde şu tiyatro bitsin başka bir şey istemem.

İş Hayatımdaki en’ler III

Üçlemeyi bununla tamamlıyoruz.

ANLAMAKTA EN ZORLANDIĞIM

Büyük bir banka. Eğitimin başındaki kişinin pozisyonu bölüm başkanı; geçmişte genel müdür yardımcılığı yapmış birisiydi. Lösemi (ya da bir türü) tedavisi görüyordu. Değer verdiğim, birlikte gülebildiğim insanlardandı. Böyle bir tedavi molasında birgün beni aradı. Şube müdürlerinin eğitimini çok ihmal ettik, hızlandırılmış kurs gibi potpurimsi bir şey tasarlasana dedi. Sonraları bu projenin üzerinde o kadar çalıştık ki, eğitimin süresini hesaplarken 5 dakikalara falan inmiştik, o kadar titiziz. Neredeyse bir yılımı onlar için kapadım. Ve başladık. Gayet güzel gidiyor. Tam sayıca ortalarına gelmiştik ki dostum kötüleşti. Çok uzatmadı bu sefer, Dünya’yı bize bıraktı gitti. Eğitime bir hafta mola verdik. Bir sonraki için hazırlanırken Genel Müdürlükten tanımadığım bir uzman kız telefon etti: Proje iptal edildi, devam etmiyoruz. O kadar. Ne eksik ne fazla. Ders: 1) Network’ünüz kadar varsınız, 2) Yap gene ama bir usulü var, 3) Her an, her şey değişebilir, bu standart hayat felsefemiz olmalı.

İŞE ALMADA EN DEĞİŞİK

Yarı deli bir banka patronu. Bankacılıktan hiç anlamayan, gösterişçi, savurgan, ahlaken tartışmalı, medyatik, sevilmeyen.. Bankanın İK danışmanıyım. Bazen işim olmasa bile gidip onunla kahve içmemi istiyor (dikkat, para ödüyor bunun için). Buna demişler ki, şube işi masraflı iş, sen gel uydu şubeler aç, şöyle 2-3 kişilik. Gazeteci kiosku gibi. Mevduat toplarsın bol bol. Aklına yatmış. Ne analiz ne bir şey. Bir kahve sohbetinde bunu anlattı, sonra dedi ki, bu iş Almanya’da daha güzel olur. Gurbetçiler yeter. Ha bir şey daha, orada çalışacakların profilini de düşünmüş: Yeni nesil gurbetçi çocukları. Yarı Almanca, yarı kırık Türkçe konuşan. Müşteriyle iletişimde orta yol olurmuş. Hem de sıfır deneyim olduğu için ucuz. Gişeciliği artık öğretirmişiz bir zahmet. Büyümüş göz emojisi olmuştum. Sanırım hiç konuşamadım. Özel uçağıyla gittik Almanya’ya. Mülakatlara başladım. Allahım kafayı yiyeceğim, punk gibi tipler. İş kıyafeti falan haberleri yok. Lastik ayakkabılarla gelmişler. Çoğu Türkçeyi zor anlıyor. Ne zorlanmıştım. Seçtik tabi. Sonra açıldı uydu şubeler. Hemen sonra da banka toptan kapatıldı, gömdük anıları boş kubbeye.

EĞİTİMDE EN DEĞİŞİK

Danışmanlığın ilk yılları. Sıkı bir ortağım var. Popüler, çok iyi eğitimli. Daha doğru dürüst müşterimiz yok. Bizim ortağın da tanımadığı yok. Siyasiler dahil. Birgün dedi ki, Antalya’da yerel bir zengin ilk süpermarketi açıyormuş, gel şu elemanları bir eğit demiş (vallahi aynen böyle). İş iştir yürü dedi. Gittik. Eğitim sabahı bizi otelden aldılar, hiçbir fikrim yok eğitimin amacı hakkında. Eğitim yerimizi söylüyorum şimdi. Patronun müstakil evi. Biz eğitimi salonunda yapacağız. Meydancı-depocu dahil tüm reyon çalışanları. Bir kısmı iş kıyafetiyle (mesela kasabı hemen tanıdım). Salonda 40 kişi falan var, bir kanapede 5 kişi sıkışmış. Evin önünde milyon tane lastik terlik. Cami avlusu gibi. Ve hıyar gibi iki ayrıksı tip: biz. En ufak bir şey hatırlamıyorum şimdi ne bulup da anlatmıştık. Herhalde bir çeşit travma yaşıyordum. Bu kadar.

Hadi anılara mola.

Biraz da teknik İK üzerine yazayım, ayıp oluyor.

İş Hayatımdaki en’ler II

Nerede kalmıştık.. hadi devam ediyoruz.

EN MACERALI

Avukatlıktan eğitim birimi yöneticiliğine geçtiğim zamanlar. Gayet sıradan bir gün. Bir sabah bağlı olduğum GMY’nin sekreteri aradı: Hemen yukarı gelin, sizi istiyorlar. Mesele şuymuş: Bankanın büyük bir kredi borçlusu kendi -kablo- fabrikasından mal kaçırıyormuş, saatlerin önemi varmış, ihtiyati haciz için çok acele Denizli’ye gider miymişim? O anda müsait başka avukat bulamamışlar. Apar topar kendi makam arabası ve şoförüyle ilk İzmir uçağına yetiştirildim, İzmir’den de beni bekleyen arabayla yola devam (yıl 1984). Mahkemeydi, teminat mektubu teminiydi, haciz kararını yazdırtmaktı falan öğleden sonra fabrikaya çöktük. Etrafta kızgın işçiler. Jandarmayı çağırdım, beni çembere aldılar. Bir ara operatörle birlikte dev bobinleri taşıyan forklifte bindim. Malları tıra yükledik, yeddi emin deposuna taşıdık. Gece otelde tek eşyam olmadan vurdum kafayı yattım. Ertesi gün erkenden uçak, oradan iş. Gün boyu eğitim mevzuları. Akşam mesai bitti, tam 48 saat sonra eve gittim. Demek ki neymiş? Normal bir sabah -daha kalanını görmeden- ne kadar sakin bir gün dememek lazımmış:)

EN ÜZÜCÜ

Renault’da İK müdürüyüm. Daha birkaç ay olmuş. Bir sabah kötü bir haber: O gece 3 genç mühendisimiz (iki Fransız, bir Türk), İstanbul’dan Bursa’ya giderken kaza yapıyorlar. Arkada oturan bizim çocuk ölüyor. Hani Yalova çıkışı uzun bir rampa vardır, Süpürgelik mevkii derler. Fransız çocuk kullanıyormuş. Önlerindeki kamyonları sollamaya kalkmış. Kamyonlar arada hiç mesafe bırakmamış, kalmışlar açıkta. Bakmış beceremeyecek, ters istikametin şarampoluna kaçmak istemiş. Başka bir kamyon da bunlara tam yandan arka kapı hizasından çarpmış. Neyse.. fabrikayı, Yalova hastanesini, bölge trafiği, hepsini aradım. Tam bu sırada bizim direktör geldi. Bana kısa bir talimat verdi gitti: Ölen çocuğun ailesine haber ver! O andaki halim şu an bile gözümün önünde. Ne diyeceğim ben be? Nasıl söylenir? Devamını anlatmak istemiyorum.

Yaptım.

Böyle işte.

Anılara devam et derseniz sonra gene yazarım.

 

İş Hayatımdaki en’ler

Ayrıntılarını hatırlayabildiğim kadar.. Yapabileceğim en düz anlatımla.. Çalışmaya başladığım Ocak 1980’den beri..

İçim artık yaz dedi. Şimdi vakti geldi. Bunlar bende kalmasın.

Ne yazık ki açıkça isim, yer, zaman belirtemem.

EN KIZDIĞIM

İyi bir pozisyondayım. İşlerin çok yoğun olduğu olağandışı bir dönem. Bağlı olduğum üstle daha yeni çalışmaya başlamışız; birbirimizi doğru dürüst tanımıyoruz. Tarzı şu: Keskin bir zekayla ne istediğini az sözle anlayacaksın ve bir şekilde halledeceksin. Beyaz gömlekli, merdivenleri ikişer ikişer çıkan Amerikan yuppie’si tarzı. Eleştirileri asla kişisel değil ama bıçak gibi: Tek kelimeyle.. olmamış. Birgün gene bir şey istedi, bir saat sonra geldi tamam mı dedi. O an kaybettim kendimi. Dirseğinin üzerinden kolundan sıkarak kavradım, neredeyse ittirerek insanlardan uzaklaştırdım, yavaş sesle kulağına ‘kes sesini artık, sakın bana bir daha böyle gelip hesap sorma’ dedim. Sonra ne mi oldu? Sormadı ama asla mesafemiz kapanmadı. Sonuna kadar yabancı kaldık.

EN STRESLİ

Şirketin genel müdürlük binası taşınacak. İdari işler bana bağlı. Günlerce ayrıntılı plan yaptık. Taşınmanın ertesi günü yönetim kurulu başkanının sekreteri beni aradı: ‘Yönetim kurulu ve genel kurul karar defterlerinin olduğu koli kayıp’. Olay büyüdü. Yönetim kurulu başkanı beni çağırdı, idari işlerin başındaki o adamı hemen kov dedi. Düpedüz emir. Kimseye söylemedim. Gece boyu düşündüm ve net bir karar verdim: Hayır kovmayacağım. Ne pahasına olursa olsun gitmeyecek. Gerekirse ben giderim. Çünkü bu olayla onun ilişkisini görmüyorum, bilmiyoruz nasıl kayboldu. Bir hafta falan geçti. Her an, her türlü gelişmeye hazır bekliyorum. Kararımdan asla dönmeyeceğim. Birgün sekreter telefon etti, gayet sakin sesle buldum dedi. Özür falan da yok. Bu kadar. Konu sessizce kapandı gitti. O idari işler müdürü hâlâ bilmez bu olayı.

EN PİŞMAN OLDUĞUM

MT (management trainee) alıyoruz her dönem. Çok önem veriliyor onlara. O kadar ki, tek tek mülakatlarla her birine kişiye özel kariyer planları yapılıyor. Şeker bir kız vardı. Derslerde ilgisiz ama sempatik, iletişime açık. Sınavlarda yetecek kadar not alırdı. Sınıftaki öteki manyak parlak tiplerin yanında iddiasız. Dönem sonu  tayin zamanı bana şöyle bir şey sordular: İçlerinde ortamın kültürüne uymayan var mı? (ya da kim gelecekte ayak uyduramaz gibi deli saçması bir şeydi). Çok düşünüp o kızı söylemiştim. Hemen gönderdiler. Benim yüzümden. Ortada hiçbir sebep yokken. Sırf gelecekle ilgili bir spekülatif varsayım yüzünden. Hâlâ aklımdadır. Çok özür dilerim ondan.

EN HIRSLANDIĞIM

Yakın zamanlar. Bugünkü halim. Bir genel müdür benden danışman olarak genel bir yönetim check-up’ı istedi. Hatta araba, şoför ve sekreterini tahsis etti. Günlerce çalıştım. Onlarca görüşme/inceleme yaptım. Bu esnada şirketin İK’cısıyla da uzun uzun konuştuk. Bana bir sürü gıcır klasör gösterdi. Kendi başına oturmuş bütün prosedürleri yazmış. Ben de daha sonra, olur mu böyle kendi başına yazmak diye gayet örtülü bir tweet attım. Kimsenin haberi yok prosedürlerden. İki gün sonra şirketin sahibinin yalısında brifing vereceğim. Tam vaktinde gayet şık gittim (benim için istisnai bir durumdur). Toplantı saatı geçti, yapayalnız bekliyorum odada. Sonra bir hizmetli geldi, toplantı iptal edildi, beyefendi sizinle görüşmeyecek dedi. Meğerse İK’cı kızımız patrona benim tweet’imi şikayet etmiş, o da beni afaroz etmeye karar vermiş. Yaa işte böyle.

Başka zaman belki gene devam ederiz anılara. Daha çok var bende.

Hadi ben kaçtım.